Hoparlör Nedir?
Hoparlör Elektrik enerjisini ses enerjisine çevirir. Yapısı itibarıyle;
1. Konik hoparlörler (Direkt radyatörler) Ses dalgalarını doğrudan doğruya yayımlarlar
2. Hunik hoparlörler (Endirek radyatörler).Ses dalgalarını huni biçiminde bir borudan geçirerek yayımlarlar.
Özellikleri:
1. Hoparlör toplam distorsiyonu küçük olmalıdır (Diyafram devintisi 2 mm.den küçük olmalı).
2. Frekans yansıtsama eğrisi düz, düzgün, geniş olmalı (Konuşma için:200- 7000 Hz/ Konuşma netliği için 3000 Hz.de tümsek olmalı).
3. Güç dönüştürme verimi yüksek olmalı.
4. Büyük ses (Akustik) güçlerde hoparlör hasara uğramamalıdır.
5. Transit işaretleri algılayabilmelidir.
6. Yönelgenlik (Direktivite) her frekansta aynı olmalı.
7. Sağlam olmalı.
8. Birim akustik güce isabet eden maliyeti düşük olmalı.
Hoparlör Frekans Karakteristiği:
1. Hoparlörün bas seslerde iyi bir davranış göstermesi için hafif, az kütleli, sıkıca bir diyaframa gerek vardır. Tiz ve bas sesler arasında yeterince düzgün bir ses basınç seviyesi elde edilir.
2. Arka yüzden çıkan ses dalgalarının ön yüze geçişini önlemek üzere hoparlör geniş yüzeyli bir tahta üzerine takılır. Tahta akustik ekran olarak kullanılıp, akustik geri besleme önlenmeye çalışılır.
Hoparlörün Elektriksel Empedansı:
Alçak frekanslarda empedansın en büyük değere ulaştığı frekansa hoparlörün rezonans frekansı denir.
Pratikte hoparlör empedansı 8 Ohm denince; 400 Hz.de ölçülen empedans bilinir.
Yüksek frekanslarda hoparlör empedansı artar. Bu nedenle,yuvarlak bir değer olsun diye hoparlör empedansı ile ölçmeler, 400-1000 Hz.arasında yapılır.
Hoparlör Polaritesi:
Ölçüm için, bobin uçlarına pil bağlanır. Diyafram ileri giderse pilin artı ucunun bağlı bulunduğu yer, bobinin de artı ucudur.
Hoparlör kabinleri:
1. Açık
Duvardan en az 15 cm.uzağa konulmalıdır.
2. Kapalı
Alt kesim frekansı : 40-175 Hz
Üst kesim frekansı : 20000 Hz.
Açıktaki değerin 2,2 ile 12,5 katı fazla değer alır.
3. Kristalle geri beslemeli
(Phılıps firmasının buluşudur.) Bas Hoparlör merkezine pxe kristal-Piezoelektrik eleman yerleştirilmiştir.
Besleme devresi bulunmakta Ses dışarıya düzeltilerek verilmektedir.
4. Oluklu Bas Refleks ya Kanallı Hoparlör Kutusu yada Akustik Faz İnvertörü denir. Beşgen, altıgen şekilde dizayn edilebilir. Pvc yada kartondan yapılabilir.
İki yollu Hoparlörler : Bas-Tiz
Üç yollu Hoparlörler: Bas-Orta-Tiz
Yardımcı bas hoparlorlörü.
Sistemin alçak frekanslardaki (Bas seslerdeki) karakteristiğini genişletmeye yarar.
HOPARLÖR GÜCÜ
Çalışma gücü ( Operating Power )
Ölçülmesi, 100-4000 Hz.arasında yapılır. Hoparlör ekseninden 1 M.uzakta 12 mikrobarlık (96 dB.lik) veya 3 M.uzaklıkta 4 mikrobarlık (86 dB.lik) ses basınç şiddeti üretebilmesi için hoparlör ses bobinine uygulanan sinüzoidal elektriksel güç değerine çalışma gücü denir.
Kapasite (Power Handling Capacity )
Hoparlörün hasara uğramadan dayanabileceği sürekli güç değeridir. Yüksek güçlü olarak bilinen bas hoparlörlerin kapasiteleri : 10-250 W. arasındadır.
Müzik gücü ( Musical Power )
Hoparlör bobinine 25 Hz.den küçük, konuşma ve müziği temsil etmek üzere darbeli gerilim uygulanır. Hoparlörde uğultu ve cızırtının başlamadığı, distorsiyonun henüz gözlenmediği duruma gelinceye kadar, giriş elektriksel gücü arttırılarak müzikal güç bulunur.
Hoparlörler, amplifikatör gücünün 1.5 katı fazla seçilir.
HOPARLÖR OMAJ İLIŞKISI
Uzman montajcıların amfılerden daha cok güç elde etmek için kullandıkları bir yöntem, hoparlörleri farklı şekillerde bağlamak ve dirençlerle oynayarak istenilen toplam empedansı amfiye aktarmaktir.Hoparlörler aktif olarak da sürülse,genelde hoparlörler sabit direnc değerine sahip rezistörler olarak kabul edilir(Genellikle 4 ohmdur).
Hoparlörleri farklı şekillerde baglayarak maksimum amfi cıkış gücü elde edilebilir.Mesela maksimum cıkışı 2 ohmda 400 watt olan 2 kanal bir amfi(köprülenmiş mono şekilde), 4 ohmluk iki bass hoparlörünün paralel baglanmasi durumunda toplam 2 ohmluk voltajla yüklenir ve optimum(en verimli) gücüne ulaşır.
Paralel Baglama:
Genelde iki yada daha fazla basın amfinin tek kanalından paralel olarak sürülmesi yaygın bir uygulamadır.Bu amfinin eksi kutbunun bütün basların eksi girişine bağlanması ile olur; böylece amfiye binen yük düşer.Mesela, eğer iki 4 ohmluk hoparlör paraler bağlanırsa, toplam direnç yarıya düşer, yani 2 ohm olur.Eğer aynı direnç degerine(omaj) sahip üç hoparlör paralel baglanırsa, toplam direnç her hoparlörunkinin 1/3 u olacaktır.
Kullanım kılavuzunu kontrol etmeyi ve ya bir uzmana danısmayı lütfen ihmal etmeyin.
Seri Baglama:
Hoparlörler amfiyi fazla yüklememek icin seri olarak da bağlanabilir.Hoparlörleri seri olarak bağlamak için amfinin artı kutbunu bir hoparlörun pozitif kutbuna baglayın ve sonra da bu hoparlörun eksi kutbunu diğer hoparlörun artı kutbuna baglayın ve hoparlör sayınıza göre bu şekilde devam edin.Son olarak da en son hoparlörun eksi kutbunu amfinin negatif kutbuna bağlayın.Böylece hoparlörlerin toplam direnç değerine şu şekilde ulaşmış olursunuz:
Amfiden daha az güc almanız dışında, seri bağlamanın diğer bir dezavantajı, eğer hoparlörlerinizden bir tanesi yanarsa diğerlerinin de calışmayacak olmasıdır.